Type 2, CCS2 ve CHAdeMO: şarj soketlerini tanıyın

Type 2: AC şarjın ortak dili

Avrupa’da ve Türkiye’de AC şarj için kullanılan fiş ve soket Type 2’dir (IEC 62196-2). Üst kenarı düz, yuvarlak bir yüzey üzerinde yedi pin bulunur: üç faz (L1, L2, L3), nötr (N), koruma topraklaması (PE) ve iki küçük sinyal pini (CP ve PP).

Monofaze şarjda yalnız L1 ve N kullanılır; trifazede üç faz birlikte çalışır. Aynı fiş her iki durumda da geçerli olduğu için kullanıcı açısından fark görünmez; farkı istasyonun ve aracın faz desteği belirler.

Type 2 fiş ve soketler, sık takıp çıkarmaya dayanacak şekilde tasarlanır; nominal olarak on binlerce takma-çıkarma döngüsüne dayanırlar. Ancak pimlerin kirlenmesi ya da fişin yarım takılı kalması temas direncini artırır ve ısınmaya yol açar. Bu yüzden fişin sonuna kadar oturduğundan ve şarj sırasında kilidin devrede olduğundan emin olmak önemlidir.

CP ve PP pinleri ne yapar?

CP (kontrol pilotu) istasyonla araç arasındaki haberleşme hattıdır. İstasyon bu hat üzerinden aracın bağlandığını algılar, verebileceği en yüksek akımı bildirir ve araç hazır olduğunda enerjiyi açar. Şarj sırasında herhangi bir kopukluk olursa enerji kesilir.

PP (yakınlık pini) soketli istasyonlarda takılan kablonun taşıyabileceği akımı bildirir. 16 A’lik bir kablo takıldıysa istasyon 32 A vermeye çalışmaz. Fiş tam oturmadığında ya da kablo arızalı olduğunda görülen hata kodlarının çoğu bu iki pinle ilgilidir.

CP hattındaki sinyal, aslında belirli bir frekansta açılıp kapanan bir gerilimdir; açık kalma oranı istasyonun izin verdiği akımı ifade eder. Araç da bu hatta farklı direnç değerleri bağlayarak “bağlandım”, “şarja hazırım” ya da “havalandırma gerekiyor” gibi durumlarını bildirir. Bu basit ama güvenilir haberleşme, Type 2 ile şarjın her araçta aynı şekilde çalışmasını sağlar.

Soketli istasyonlarda kilit motoru, fişi şarj süresince yerinde tutar. Şarj bittiğinde ya da kullanıcı şarjı durdurduğunda kilit açılır. Kilit açılmadığında zorlamak yerine uygulamadan ya da kartla şarjı durdurmak, gerekirse sigortayı kapatıp açmak doğru yöntemdir.

CCS2: Type 2’nin DC hâli

DC şarj için Avrupa’da kullanılan standart CCS2 (Combo 2) bağlantısıdır (IEC 62196-3). Üst kısmı Type 2 düzeninde sinyal ve topraklama pinlerini, alt kısmı ise yüksek akım taşıyan iki kalın DC pini barındırır. Araçtaki CCS2 girişi hem Type 2 AC fişi hem de CCS2 DC fişi kabul eder.

DC fişleri istasyona sabit kablolu gelir; kullanıcının kendi kablosu olmaz. Yüksek güçlü istasyonlarda fiş içinde sıcaklık sensörleri bulunur ve sınır aşılırsa güç düşürülür.

CCS2 girişli bir araç, AC şarj için girişin yalnız üst kısmını kullanır; alt kısımdaki DC pinlerinin kapağı açık kalsa da AC şarjı etkilemez. DC şarjda ise fişin tamamı oturur ve araçla istasyon arasında güç hattı iletişimi (PLC) üzerinden çok daha ayrıntılı bir haberleşme yürütülür. Plug & Charge özelliği de bu haberleşmenin üzerine kurulur.

CHAdeMO hâlâ gerekli mi?

CHAdeMO, bir dönem yaygın olan başka bir DC standardıdır. Avrupa’da yeni araçların neredeyse tamamı CCS2 kullandığı için CHAdeMO istasyonlarda ikinci çıkış olarak, azalan bir talebe hizmet etmek için bulunur. Filo ve ikinci el pazarında CHAdeMO’lu araç kullanan işletmeler için seçenek olarak sunuyoruz.

Bir işletme için ikinci çıkış seçimi, hizmet verilen araç profiline göre yapılmalıdır. Şehir içi bir noktada AC 22 kW ikinci çıkış, hem DC kullanmayan araçlara hem de DC istasyonu dolu olduğunda bekleyen kullanıcılara alternatif sunar ve çoğu zaman CHAdeMO’dan daha fazla kullanılır.

Mod 2, Mod 3, Mod 4

Şarj modları IEC 61851 standardında tanımlıdır. Mod 2, araçla birlikte gelen ve prize takılan taşınabilir şarj cihazıdır; ara sıra kullanım içindir ve uzun süreli yükte priz ısınmasına dikkat edilmelidir. Mod 3, sabit monte edilmiş AC istasyonla şarjdır; evde ve otoparklarda doğru yöntem budur. Mod 4 ise DC şarjdır.

Mod 2 cihazlar acil durumlar ve seyahatler için faydalıdır, ancak evde günlük şarj aracı olarak kullanılmaları önerilmez. Sıradan prizler saatlerce yüksek akım taşımak için tasarlanmamıştır; zamanla priz ve fişte ısınma, renk değişimi ve gevşeme görülebilir. Sabit bir Mod 3 istasyon, ayrı hattı ve kendi korumasıyla bu riski ortadan kaldırır.

• Mod 2: priz + kablo üstü kontrol kutusu (geçici kullanım)
• Mod 3: sabit AC istasyon, Type 2
• Mod 4: DC istasyon, CCS2

Fiş ve soket bakımı

Fiş ve soket, istasyonun en çok temas edilen parçasıdır. Kapakları kapalı tutmak, fişi askısında saklamak ve pimlerde kararma ya da erime izi gördüğünüzde kullanmayı bırakmak en önemli önlemlerdir. Pimleri metal bir cisimle temizlemeye çalışmayın; kuru ve yumuşak bir fırça yeterlidir.

Kış aylarında soket ağzında buz oluşabilir. Fişi zorla takmak yerine buzun çözülmesini beklemek, kilit mekanizmasının ve pimlerin zarar görmesini önler.

Kablolu mu, soketli mi?

Kablolu istasyonda Type 2 fişli kablo gövdeye sabittir; tek kullanıcılı evlerde pratiktir. Soketli istasyonda gövdede Type 2 priz bulunur ve kullanıcı kendi kablosunu takar; paylaşımlı otoparklarda, kablo uzunluğu ihtiyacının değiştiği yerlerde ve kablo hırsızlığı riskinin olduğu açık alanlarda tercih edilir. Soketli kullanımda kablonun akım değeri istasyon gücüne uygun seçilmelidir.

Soketli istasyon kullanıyorsanız kablonuzu seçerken üç değere bakın: faz sayısı, akım değeri ve uzunluk. 32 A trifaze kablo en geniş uyumluluğu sağlar; ancak ağırdır. Gereğinden uzun kablo hem taşımayı zorlaştırır hem de yerde sürünme riskini artırır. Park düzeninize uygun en kısa boyu seçmek pratiktir.

Kamuya açık AC noktalarda kendi kablonuzu kullanacaksanız, kabloyu her kullanımdan sonra kurutup çantasında saklamak ve fiş kapaklarını takmak ömrünü uzatır. Islak bir fişi sokete takmak, hem kaçak akım hatasına hem de pimlerde oksitlenmeye neden olabilir.