Şarj istasyonunda kaçak akım koruması: Tip A, Tip B ve 6 mA DC

Kaçak akım rölesi ne yapar?

Kaçak akım rölesi (RCD), bir devreye giden ve devreden dönen akımı karşılaştırır. Aradaki fark, akımın başka bir yoldan, örneğin bir insanın vücudundan ya da gövdeden toprağa kaçtığını gösterir. Fark belirli bir eşiği (konutlarda tipik olarak 30 mA) aştığında röle devreyi milisaniyeler içinde açar.

30 mA eşiği, insan vücudundan geçebilecek akımın tehlikeli seviyeye ulaşmadan kesilmesi için seçilmiş bir değerdir. Kaçak akım rölesi aşırı akım sigortasının yerini tutmaz; ikisi farklı tehlikelere karşı birlikte çalışır. Sigorta hattı aşırı yükten, röle ise insanı elektrik çarpmasından korur.

Araç şarjındaki özel durum: düz DC kaçak

Elektrikli aracın dahili şarj cihazı AC’yi DC’ye çeviren elektronik bir devredir. Bu devrede bir arıza olursa kaçak akım saf alternatif değil, düz (pürüzsüz) DC bileşen içerebilir. Yaygın kullanılan AC ve Tip A kaçak akım röleleri, belirli bir seviyenin üzerindeki düz DC kaçak akım karşısında doğru çalışmayabilir; röle doyuma gidip görevini yapamayabilir.

Bu nedenle şarj istasyonu standartları, 6 mA’i aşan düz DC kaçak akıma karşı ek bir önlem ister.

Düz DC kaçak akım, nadir görülen bir arıza türüdür; ancak elektrikli araç şarjında uzun süreli ve yüksek güçlü bir yük söz konusu olduğundan standartlar bu riske karşı açık bir önlem ister. Önlem alınmazsa, bu arıza binadaki diğer devreleri koruyan kaçak akım rölelerini de etkisiz bırakabilir; yani risk yalnız istasyonla sınırlı kalmaz.

İki yol: Tip B ya da RDC-DD

Birinci yol, panoda Tip B kaçak akım rölesi kullanmaktır. Tip B röle, düz DC kaçak akımı da algılar; ancak Tip A’ya göre belirgin şekilde pahalıdır ve her pano için kolay bulunmaz.

İkinci yol, istasyonun içinde 6 mA DC kaçak akım algılama modülü (RDC-DD, IEC 62955) bulunmasıdır. Bu modül düz DC kaçak 6 mA’i aştığında şarjı keser. Böyle bir istasyonda panoda Tip A röle yeterlidir. Fazmira AC istasyonlarının tamamında bu modül bulunur.

Seçim yaparken yalnız röle fiyatına değil, toplam maliyete bakmak gerekir. Dahili RDC-DD’li bir istasyon, Tip B röleye göre panoda belirgin bir tasarruf sağlar ve çok istasyonlu kurulumlarda bu fark istasyon sayısıyla çarpılır. Öte yandan bazı proje şartnameleri, istasyon tipinden bağımsız olarak Tip B röle isteyebilir; bu durumda şartnameye uyulur.

Çok çıkışlı istasyonlarda her çıkış için ayrı kaçak akım koruması kullanılması önerilir. Böylece bir çıkışta oluşan kaçak, diğer çıkışta şarj olan aracı etkilemez ve arıza yalnız ilgili çıkışı durdurur.

• İstasyonda RDC-DD varsa: panoda Tip A 30 mA
• İstasyonda RDC-DD yoksa: panoda Tip B 30 mA
• Her istasyon için ayrı röle (çok çıkışta çıkış başına)

DC istasyonlarda koruma

DC istasyonlarda araç tarafındaki DC hat, şebekeden galvanik olarak ayrılmıştır ve izolasyon izleme cihazıyla (IMD) sürekli denetlenir. Şarj başlamadan önce hattın izolasyonu ölçülür; değer yetersizse şarj başlatılmaz. İstasyonun şebeke tarafında ise genellikle Tip B kaçak akım koruması kullanılır. Ayrıntılar proje aşamasında belirlenir.

DC istasyonlarda izolasyon izleme, her şarj oturumunun başında ve sürekli olarak yapılır. Araç tarafında nem ya da bir yalıtım hasarı varsa istasyon şarjı başlatmaz ve bir hata kodu gösterir. Aynı hata farklı araçlarda tekrarlıyorsa sorun istasyon tarafındadır; yalnız bir araçta görülüyorsa aracın kontrol edilmesi gerekir.

Topraklama olmadan koruma eksik kalır

Kaçak akım koruması, iyi bir topraklama ile birlikte anlamlıdır. Topraklama direnci yüksekse bir arıza anında gövdede tehlikeli gerilim oluşabilir. Bu yüzden kurulumdan önce topraklama ölçülür, yüksek değerlerde iyileştirme yapılır. İstasyon da topraklama bağlantısını sürekli izler ve yoksa şarja izin vermez.

Topraklama değeri toprağın nemine, sıcaklığına ve yapısına göre mevsimden mevsime değişir. Kuru yaz aylarında yükselen bir değer, kışın kabul edilebilir seviyeye inebilir. Bu nedenle sınırda değerlerde iyileştirme yapılması, yılın her döneminde güvenli bir değer sağlar.

Kaçak akım hatası alırsanız

İstasyon bir kaçak akım hatasıyla şarjı kestiyse önce kabloyu ve fişi gözle kontrol edin; ıslaklık, ezilme ya da hasar varsa istasyonu kullanmayın. Başka bir araçla deneme imkânınız varsa hatanın araca mı istasyona mı ait olduğunu anlamaya yardımcı olur.

Kaçak akım hataları ciddi kabul edilen hata gruplarındandır. Hata tekrarlıyorsa istasyonu kullanmayı bırakın ve servis kaydı açın. Panoyu açmak ya da kaçak akım rölesini devre dışı bırakmak kesinlikle yapılmamalıdır.

Test butonu kontrolü, birkaç saniyelik basit bir işlemdir ama rölenin mekanik olarak sıkışmadığını gösterir. Uzun süre hiç açmamış bir röle, gerçek bir arıza anında geç açabilir; bu yüzden düzenli test önemlidir.

Test ve bakım

Kaçak akım rölelerinin üzerindeki test butonu ayda bir kez basılarak çalıştığı kontrol edilebilir; röle atmalı ve yeniden kaldırılabilmelidir. İstasyon içindeki RDC-DD modülü her şarj öncesi kendini sınar. Periyodik bakımda teknisyen, ölçü aletiyle rölenin açma akımını ve süresini ölçer ve tutanağa işler.

Hatanın çözülmesinden sonra servis ekibi kaçak akımın kaynağını kayda geçirir: araç, kablo ya da tesisat. Bu bilgi, aynı sorunun tekrarlanmaması için gereken önlemin belirlenmesinde kullanılır.